Avrasya Hospital Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Uz. Dr. Mehmet Ali Talay Bebeğin yeni hayata gözlerini açtığı andan itibaren beslenmesi nasıl olmalı ?...
Ayrıntılarıyla sizler için anlattı.
İlk 6 ayda anne sütü ile beslenen bebekler ishal, zatürre gibi bulaşıcı hastalıklara, alerjik hastalıklara daha az yakalanırlar ve daha sağlıklı büyürler.
İlk 6 ay bebeğiniz yalnızca anne sütü ile besleyiniz. Bu aylarda anne ile birlikte verilen ek besinler emme gereksinimini azaltacağından anne sütünden yeterince yararlanmasını engeller. İster hastalık durumu olsun ister hava çok sıcak olsun dört aydan önce bebeğinizin anne sütü dışında suya yada başka sıvılara (bitkisel çaylar, meyve suyu) gibi ihtiyacı yoktur.
Anne sütünde bütün vitaminler vardır, yeterli olmayan yalnızca D vitaminidir. Anne sütü ile beslenen bebeklere 15. günden başlayarak doktorunuzun vereceği D vitamini içeren damla ya da şurubu düzenli kullanınız.
Anne sütünün yetersiz olduğu düşüncesi ile doktora danışmadan bebeğinize yeni bir besin vermeyiniz. Başka bir besin vermek gerektiğinde bunun nasıl hazırlanacağını iyice öğreniniz ve temizlik kurallarına çok dikkat ediniz.
Yalnız anne sütü ile beslenen bebeklerde ek gıdalara en erken 4. aydan sonra başlanır. 4-6 ay arasında bebek yeterli kilo alıyorsa yalnız anne sütü ile beslemeye devam ediniz ve ek besinlere 6. aydan sonra başlayınız.
Bu dönemde çocuğunuza verdiğiniz ek gıdaların anne sütünün tamamlayıcı olduğunu unutmayınız.
Ek gıdaya geçişte, özellikle katı gıdaların verilmeye başlandığı dönemde bebekler dilleri ile besinleri itebilirler.Bebeklerin, istem dışı yaptıkları bu hareket genellikle 6. aydan sonra düzelir. Bebeğiniz ek gıdaları sevmedi diye endişelenmeyiniz.
Çocukların beslenme durumu en iyi kilo alışları ile değerlendirilir. Bunun için çocuğunuzu düzenli sağlık kontrollerine götürünüz.
Çocukların beslenme durumu en iyi kilo alışları ile değerlendirilir. Bunun için çocuğunuzu düzenli sağlık kontrollerine götürünüz.
EK BESİNLER
Avrasya Hospital Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Uz.Dr.Mehmet Ali TALAY çocuğun değişik tatlara ve kıvamlara alıştıran, ileri yaşlar için kolay yeme alışkanlığı kazandıran, besleyici değeri yüksek besinlerdir. Bu dönemde verilecek ek besinler meyve püresi, sebze püresi, muhallebi, yoğurt, peynir, reçel, bisküvi, ekmek, yumurta gibi yiyecekleri içerir
*Ek besinler kaşıkla veya bardakla az miktarda başlanarak verilir, daha sonra öğün haline getirilir.
*Yeni deneyeceğiniz yiyecekleri çocuk aç iken alışık olduğu yiyeceklerden önce veriniz.
*Ek besinlerin hepsine aynı haftada başlamayınız.Yeni besinler en az birer hafta aralıklarla çocuğunuzun beslenme programına ekleyiniz.
*Yeni verilecek yiyeceklerin alerji yapıp yapmadığına dikkat ediniz.Şüphelenilen gıda çocuğa verilmediği zaman belirtilerin geçip geçmediğini kontrol ediniz.
*Bebeğinize hiçbir zaman şekere veya reçele batırılmış yalancı meme vermeyiniz.
*Çocuğunuzun hoşlanmadığı önemli yiyecekleri 2-3 haftalık aralarla zaman zaman tekrar vermeyi deneyiniz.
*Bebeğinize vereceğiniz tüm yiyeceklerin temiz ve taze pişmiş olmasına dikkat ediniz.
Bebeğinize 18. ayın sonuna kadar kaynatılmış su veriniz.
Meyva suyu ve meyva püresi:Elma ,şeftali, üzüm, mandalina gibi meyvaların suları, tercihen püreleri 1-2 tatlı kaşığından başlanarak verilir ve yavaş yavaş arttırılır.
Hazırlanışı: Çocuğa ilk verilecek meyve mevsimine göre elma veya şeftalidir. Meyveler iyice yıkanır, kabukları soyulur, cam rendede rendelenir. Günde bir veya iki kez öğün aralarında olmak üzere yarım muz veya orta büyüklükte bir meyva verilebilir. Meyva suyu ve pürelere şeker eklenmemelidir. Meyva püreleri yoğurt ile karıştırılarak bir öğün olarak verilir.
Muhallebi:4-6 aylıkta başlanır. Genellikle akşam öğünü olarak 18:00-20:00 saatleri arasında verilir. Muhallebi pastörize süt veya hazır mamalarla hazırlanabilir.
Hazırlanışı:1 su bardağı pastörize inek sütü, yaklaşık 3 tatlı kaşığı pirinç unu, 2 tatlı kaşığı şeker ile yapılır.Pirinç unu soğuk sütün bir kısmı ile iyice ezilir.Kalan süt eklenir ve karıştırılarak pişirilir.İnmeye yakın şeker eklenir.Hazır mama (Formül süt) ile hazırlanışı:1 su bardağı su ve yaklaşık 3 tatlı kaşığı pirinç unu karıştırılarak su muhallebisi yapılır. Ateşten indirilir, hafif soğuduktan sonra 6 ölçek hazır mama toz halinde katılır. Gerekirse tel süzgeçten geçirilir.
Yoğurt::Genellikle ikindi öğünü ek gıdası olan yoğurt, muhallebi yerine de verilebilir.Hazırlanışı:Süt kaynatılır, elin dayanabileceği sıcaklıkta (40 C) kadar soğutulur.Bir litre süte 1-2 çorba kaşığı süt içinde sulandırılmış bir kaşığı yoğurt maya olarak eklenir ve yavaşça karıştırılır. Hareket ettirmeksizin sıcak bir yerde 4 saat bekletilir.
Sebze çorbası ve püresi:5.-6. aylarda muhallebiye başladıktan sonra (ancak iyi kilo alan bebeklerde muhallebiden önce) genellikle öğle öğününde, 1-2 tatlı kaşığından başlanarak yavaş yavaş arttırılarak verilir.
1?nci hafta (sebze çorbası): 4 su bardağı su, 2 orta boy havuç, 1 orta boy patates, 1 tatlı kaşığı pirinç konarak 45-50 dakika ağzı kapalı kapta pişirilir. Düdüklü tencerede pişirecekseniz 1 su bardağı su ve 15 dakika pişirmek yeterlidir. Tel süzgeç veya blender?dan geçirilir. Bu sulu çorba önce yarım çay bardağı ile başlanır, çocuğun isteğine göre yavaş yavaş arttırılarak verilir. Doyacak miktarda yiyebilene dek öğünler anne ile tamamlanır.
2?nci hafta (basit sebze püresi): Yukarıdaki gibi daha az su ile ve 1 tatlı kaşığı zeytinyağı konarak pişirilir. Havuçlar, patatesler tamamıyla ezilerek püre haline getirilir.
3?ncü hafta (karışık sebze püresi): Mevsim sebzeleri eklenerek içerik zenginleştirilir. Küçük kaplarda 1-2 gün buzdolabında saklanabilir. Ancak yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak,maydonoz,pazı vb.) günlük eklenip hemen tüketilmelidir. Yeşil yapraklı sebze içeren çorbalar bir kereden fazla ısıtılmamalıdır. Bu dönemde hazırlanan sebze püresine tepeleme bir çorba kaşığı kıyma (3 kez çekilmiş) eklenebilir.
Kahvaltı:Çocuk yukarıdaki besinlere alıştıktan sonra kahvaltıya başlanır.
Hazırlanışı:Hazır mama (formül süt) veya pastörize inek sütü, peynir, reçel ya da pekmez ve ekmek hazırlanır. Tuzu çıkarılmış ve reçel süt içinde ezilir ve karışıma ekmek içi katılır. Önce 1-2 tatlı kaşığı olarak başlanır ve giderek arttırılır. Bir yaşından önce bal verilmemelidir.Kahvaltıya arzu edilirse 1 çay kaşığı tereyağ eklenebilir. Kahvaltı yarım ince dilim ekmek yerine 2-3 bisküvi ile de hazırlanabilir.
Yumurta:Katı pişmiş yumurta sarısı çocuk kahvaltıya alıştıktan sonra (8. ayda) 1 çay kaşığı olarak beslenme programına eklenir, yavaş yavaş miktarı arttırılır. Bir haftanın sonunda bebek tam bir yumurta sarısı yiyebilir. Yumurta sarısı, alıştırma süresinde katı daha sonra kayısı kıvamında verilebilir. Alerjisi olmayan çocuklara yumurtanın beyazı da verilir.
Et:7 -8. Aylarda bir tepeleme çorba kaşığı pişmiş kıyma veya boy ince bir biftek veya derisiz tavuk eti parçası sebze püresi hazırlanırken içine eklenir.
Tahıllı çorbalar:Çocuğa değişik tadları öğrenmek açısından 8. Ayda mercimek, yoğurt yayla, acısız tarhana çorbaları verilebilir.
Köfte:Baharatsız olarak hazırlanmış ızgara köfte veya terbiyeli sebzeli köfteler 8. ayda verilebilir.
Pilav, makarna ve dolmalar:8. aydan sonra yoğurt ile karıştırılarak verilebilir.
Su:Genel olarak 8 aydan sonra bebeklerin hareketleri artar.Öğün aralarında da susayabilir.
Balık(kılçıksız):8 ayda öğle öğünlerinde püre şeklindeki et yerine değiştirilerek verilebilir.
Karaciğer:8. aydan öğle öğünlerinde et ile değiştirilerek 15 günde bir kez olmak üzere verilebilir.
Hazırlanışı:Kuzu, koyun, veya dana ciğeri kullanılır. Karaciğer az tuzla suda haşlanır, zarı çıkarılır püre şeklinde sebze püresi içine eklenir.
Çay:Besleyici değeri olmayan bu içeceğin çocuk beslenmesinde yeri yoktur. Aksine diğer gıdaların ve özellikle demirin barsaktan emilmesini engelleyerek çocuğa zarar verebilir.
1-5 YAŞ ÇOCUK BESLENMESİ
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Uz. Dr. Mehmet Ali TALAY çocuk 13-14 aylık olduktan sonra kendisi kaşık kullanmalıdır. Aile bireyleri ile sofraya oturan çocuğun ayrı bir tabağı olmalı ve neyi ne kadar tüketildiğine dikkat edilmelidir.
En sık yapılan hatalardan biri çocuğu yemek suyu ile beslemektir. Hiçbir besleyici değeri olmayan bu beslenme biçimi uygulanmamalıdır.
Genellikle dengeli bir beslenme listesi şu şekilde olmalıdır:
1-Her gün en az 2 su bardağı süt veya yoğurt verilmelidir.Çünkü bu besinler kemik gelişimi için önemli olan KALSİYUM ?un iyi kaynağıdır. İki kibrit kutusu peynirde de bir bardak sütteki kadar kalsiyum vardır.
2-Vücutta kan yapımında görevi olan DEMİR?in en iyi kaynağı olan tavuk, balık, yumurta ve kuru baklagillerin bir veya birkaçından en az iki porsiyon bulunmalıdır. Yumurta, düzenli et yiyen çocuklara gün aşırı, diğerlerine hergün verilebilir.Yumurta rafadan veya katı pişmiş olarak sandviç içinde veya omlet şeklinde de tüketilebilir. 1 porsiyon =köfte veya 3-4 yemek kaşığı kuru baklagil(mercimek, bakla, kuru fasulye)
3- Meyva ve sebzeler, VİTAMİNLER açısından zengindir, ayrıca kalsiyum ve demir emilimine de yardımcıdır. Bu yaşta çocuklara 3-4 porsiyon sebze ve meyva verilmelidir. Ancak çocuklar özellikle sebzeler konusunda çok seçicidir. Bu nedenle sebzelerin çorbalar, pilav, makarna, börek ve köfteler içinde doğrudan konması veya yerine pilav, makarna, köfte yanında ek olarak şekline verilmesi sebzelerin daha zevkli ve kolay yenmesini sağlayabilir.
Meyvaların kabuklu olarak yenmesi bu yaş grubunda sık rastlanan kabızlık sorununun önlenmesine yardımcı olur.
1 porsiyon sebze=5-6 silme yemek kaşığı sebze yemeği
1 porsiyon meyva =1 orta boy meyva =3/4su bardağı meyva suyu
4-Vücudun esas ENERJİ kaynağı olan ekmekve diğer unlu nişastalı yiyeceklerden günde en az 6 porsiyon yenmesi gerekmektedir. Belirlenen bu miktarın 3 porsiyonu 3 dilim ekmek, diğerleri çorba, pilav, makarna, patates, börek vb, şeklinde verilebilir.
1 porsiyon=5-6 silme yemek kaşığı pilav/ makarna veya 1 dilim ekmek
İlk 3 yaşta çocuklarda çiğneme ve yutma işlevlerinin gelişimi tamamlanmamıştır.Sert ve taneli besinler kolayca soluk borusuna kaçarak boğulmaya yol açabileceği için verilmemelidir. Fındık, fıstık, kabak ve ay çekirdeği ve kuru baklagiller solunum yollarına en sık kaçan maddelerdir.
Çocuklara çay, kahve veya kola verilmesi içerdikleri uyarıcı maddeler nedeni ile onları aşırı sinirli yapar. En iyisi bu içecekleri çocuğa hiç tattırmamaktır.
ÖRNEK MENÜ (2 YAŞ)
Sabah: 1 çay bardağı süt veya meyva suyu (evde yapılmış, taze)
1 kibrit kutusu peynir veya 1 yumurta (haftada 2 kez)
1 tatlı kaşığı yağ veya 5 adet çekirdeği çıkarılmış zeytin
2-3 tatlı kaşığı reçel, bal veya pekmez
1 orta dilim ekmek, domates
Ara: 1 porsiyon meyve
Öğle: 1 köfte kadar haşlama veya ızgara et, tavuk, balık veya köfte, kıymalı kabak dolması, kuru baklagil yemekleri
4 yemek kaşığı sebze yemeği
3-4 yemek kaşığı pilav veya makarna
1 çay bardağı yoğurt veya süt
İkindi: 1 çay bardağı meyve suyu veya 1 çay bardağı süt(sabahki sütünün yerine 4-5 adet bisküvi veya 1 dilim ekmek)
Akşam: 1 kase çorba (mercimek, tarhana, yayla)
4 yemek kaşığı sebze yemeği
1 çay bardağı yoğurt
ÖRNEK MENÜ (3-4 YAŞ)
Sabah:1 çay bardağı süt veya meyva suyu
1 kibrit kutusu peynir veya 1 yumurta (haftada 2-9 kez)
1 tatlı kaşığı yağ veya 5 adet çekirdeği çıkarılmış zeytin 1 domates 2-3 tatlı kaşığı reçel, bal veya pekmez
1 orta dilim ekmek
Ara: 1 orta boy meyve veya 1 çay bardağı süt (kahvaltıdaki sütün yerine)
Öğle: 1 köfte kadar et, tavuk veya balık
4-5 yemek kaşığı sebze yemeği
5-6 yemek kaşığı pilav, makarna veya patates püresi
1 çay bardağı yoğurt
İkindi: 1 çay bardağı meyve suyu
4-5 adet bisküvi veya kraker
Akşam:1 kase çorba (mercimek, tarhana, yayla)
4-5 yemek kaşığı sebze yemeği
1 çay bardağı yoğurt
1 orta dilim ekmek
ÖRNEK MENÜ (5 YAŞ)
Sabah: 1 çay bardağı meyve suyu (evde yapılmış taze)
1 kibrit kutusu peynir veya 1 yumurta (haftada 2-3 kez)
1 tatlı kaşığı yağ veya 5 adet zeytin
1 tatlı kaşığı reçel, bal veya pekmez
Ara: 1 porsiyon meyve
Öğle: 1 köfte kadar et, tavuk veya balık 5-6 yemek kaşığı sebze yemeği
5-6 yemek kaşığı pilav veya makarna
1 çay bardağı yoğurt
1 orta dilim ekmek
1 salata
İkindi: 1 çay bardağı meyve suyu veya süt
1 dilim kek veya poça
Akşam:1 adet çorba (mercimek, tarhana, yayla)
5-6 yemek kaşığı sebze yemeği
1 çay bardağı yoğurt
2 orta dilim ekmek
1 kase salata
